AIdoption

Elk vak heeft zijn eigen taal

De AI-woordenlijst

Vijftig AI-begrippen uitgelegd zoals je het aan je buurman zou uitleggen. Geen definities op definities. Elk begrip heeft een concreet voorbeeld en een koppeling naar een relevante AI-fix waar dat van pas komt.

50 begrippen

Kunstmatige intelligentie

Basisconcepten

Software die taken uitvoert waarvoor normaal menselijk denken nodig is, zoals tekst schrijven, vragen beantwoorden of afbeeldingen herkennen.

Voorbeeld: Je vraagt ChatGPT om een klachtbrief te schrijven. Dat is kunstmatige intelligentie aan het werk.

Machine learning

Basisconcepten

Een manier om AI te trainen door het duizenden voorbeelden te tonen, zodat het zelf patronen leert herkennen. De AI krijgt geen regels maar voorbeelden.

Voorbeeld: ChatGPT heeft miljoenen teksten gelezen en geleerd hoe goede Nederlandse zinnen eruitzien.

Taalmodel (LLM)

Basisconcepten

Een AI die gespecialiseerd is in taal. Het kan tekst lezen, begrijpen en schrijven. LLM staat voor Large Language Model.

Voorbeeld: ChatGPT, Claude en Gemini zijn alle drie taalmodellen.

Generatieve AI

Basisconcepten

AI die nieuwe inhoud maakt, zoals tekst, afbeeldingen, muziek of video. Het genereert iets wat er nog niet was.

Voorbeeld: Je vraagt DALL-E om een foto van een kat op de maan. Dat is generatieve AI.

Algoritme

Basisconcepten

Een reeks stappen die een computer volgt om een probleem op te lossen. Vergelijk het met een recept: stap voor stap naar het resultaat.

Voorbeeld: Het algoritme van Instagram bepaalt welke posts jij als eerste ziet.

Neuraal netwerk

Basisconcepten

Het systeem waarmee AI leert, geïnspireerd op de werking van het menselijk brein. Bestaat uit lagen van verbonden knooppunten die informatie doorgeven.

Voorbeeld: Een neuraal netwerk herkent of een foto een hond of een kat bevat door patronen te vergelijken.

Trainingsdata

Basisconcepten

De verzameling teksten, afbeeldingen of andere informatie waarop een AI is getraind. Hoe meer en betere data, hoe capabeler de AI.

Voorbeeld: ChatGPT is getraind op een groot deel van het internet, waaronder boeken, Wikipedia en websites.

Hallucinatie

Basisconcepten

Wanneer een AI iets verzint dat niet klopt maar het zelfverzekerd presenteert als feit. De AI liegt niet bewust maar gist verkeerd.

Voorbeeld: Je vraagt ChatGPT naar een wetenschappelijk artikel. Het noemt een titel, auteur en tijdschrift die allemaal niet bestaan.

Context

Basisconcepten

De informatie die je meegeeft in een gesprek met AI. Hoe meer relevante context je geeft, hoe beter het antwoord.

Voorbeeld: "Schrijf een e-mail" geeft weinig context. "Schrijf een formele e-mail aan mijn verhuurder over een lekkage die al twee weken niet is opgelost" geeft veel context.

Token

Basisconcepten

De kleinste eenheid waarmee een AI tekst verwerkt. Ruwweg één woord of een deel van een woord. AI-modellen hebben een limiet op het aantal tokens per gesprek.

Voorbeeld: De zin "Ik gebruik ChatGPT dagelijks" bevat ongeveer zes tokens.

ChatGPT

Tools & Modellen

De bekendste AI-chatbot ter wereld, gemaakt door het Amerikaanse bedrijf OpenAI. Je typt een vraag of opdracht en ChatGPT antwoordt in gewone taal.

Voorbeeld: Je plakt je cv erin en vraagt ChatGPT om het te verbeteren voor een specifieke vacature.
Zie ook: ChatGPT gebruiken voor beginners

Claude

Tools & Modellen

Een AI-assistent van Anthropic, een Amerikaans bedrijf gericht op veilige AI. Bekend om genuanceerde en doordachte antwoorden, vooral bij schrijftaken.

Voorbeeld: Je vraagt Claude om feedback op een gevoelige e-mail. Het geeft uitgebreide toelichting bij zijn suggesties.
Zie ook: Claude AI gebruiken in het Nederlands

Gemini

Tools & Modellen

De AI van Google, ingebouwd in Gmail, Google Docs en Google Zoeken. Voor mensen die al met Google werken de meest toegankelijke AI.

Voorbeeld: Je werkt in Google Docs en klikt op het Gemini-knopje om een alinea te laten herschrijven.
Zie ook: Gemini van Google gebruiken

GPT-4o

Tools & Modellen

Het krachtigste model van OpenAI, beschikbaar in ChatGPT. Kan tekst, afbeeldingen en geluid verwerken in één gesprek.

Voorbeeld: Je stuurt een foto van een contract naar GPT-4o en vraagt wat er in staat.

Copilot

Tools & Modellen

De AI-assistent van Microsoft, geïntegreerd in Windows, Word, Excel en Outlook. Toegankelijk via je Microsoft-account.

Voorbeeld: Je opent Word, klikt op Copilot en vraagt het om een vergaderverslag samen te vatten.

DALL-E

Tools & Modellen

Een AI van OpenAI die afbeeldingen genereert op basis van een tekstomschrijving. Beschikbaar via ChatGPT.

Voorbeeld: Je typt "een gezellige woonkamer in Scandinavische stijl" en DALL-E genereert er een afbeelding van.

Midjourney

Tools & Modellen

Een populaire AI voor het genereren van artistieke en realistische afbeeldingen. Staat bekend om visueel hoogwaardige resultaten.

Voorbeeld: Ontwerpers gebruiken Midjourney om snel moodboards te maken voor klanten.

Perplexity

Tools & Modellen

Een AI-zoekmachine die vragen beantwoordt en direct de bronnen vermeldt. Handiger dan Google voor complexe vragen.

Voorbeeld: Je vraagt "wat zijn de regels voor zzp'ers en BTW in 2025" en Perplexity geeft een overzicht met links naar officiële bronnen.

NotebookLM

Tools & Modellen

Een gratis Google-tool waarmee je je eigen documenten uploadt en er vragen over kunt stellen. Ideaal voor grote hoeveelheden tekst.

Voorbeeld: Je upload een jaarverslag en vraagt NotebookLM om de drie belangrijkste risico's samen te vatten.

API

Tools & Modellen

Een technische verbinding waarmee twee applicaties met elkaar communiceren. Voor AI: de manier om een AI-model in een eigen app of workflow te integreren.

Voorbeeld: Ontwikkelaars gebruiken de OpenAI API om ChatGPT in hun eigen software in te bouwen.

Prompt

Prompting

De tekst die jij typt om AI een opdracht te geven. De kwaliteit van je prompt bepaalt grotendeels de kwaliteit van het antwoord.

Voorbeeld: "Schrijf iets over e-mail" is een slechte prompt. "Schrijf een korte herinnering aan een collega die een vergadering heeft gemist, met de drie actiepunten" is een goede prompt.
Zie ook: ChatGPT prompts schrijven die werken

Prompt engineering

Prompting

De vaardigheid van het schrijven van effectieve prompts. Geen programmeerkennis nodig, wel oefening en inzicht.

Voorbeeld: Je leert dat het helpt om AI een rol te geven ("Jij bent een ervaren recruiter...") voordat je een vraag stelt.
Zie ook: ChatGPT prompts schrijven die werken

Systeemprompt

Prompting

Een instructie die je aan het begin van een gesprek geeft om het gedrag van AI voor het hele gesprek te bepalen.

Voorbeeld: "Geef al je antwoorden in simpel Nederlands, zonder vakjargon. Mijn moeder van 70 leest dit mee."

Rol geven

Prompting

AI vertellen wie het moet zijn voordat je een vraag stelt. Dit geeft de output een specifieke toon, stijl of expertise.

Voorbeeld: "Jij bent een ervaren huurrechtadvocaat. Beoordeel dit huurcontract vanuit het oogpunt van de huurder."
Zie ook: Huurcontract controleren met ChatGPT

Context meegeven

Prompting

Relevante achtergrond toevoegen aan je prompt zodat AI beter begrijpt wat je nodig hebt en waarom.

Voorbeeld: In plaats van "schrijf een sollicitatiebrief" geef je mee: de vacature, je werkervaring en de reden waarom je van baan wilt wisselen.
Zie ook: Sollicitatiebrief schrijven met ChatGPT

Voorbeelden geven

Prompting

Concrete voorbeelden toevoegen aan je prompt om AI te laten zien wat je bedoelt. Werkt beter dan lange beschrijvingen.

Voorbeeld: "Schrijf titels in de stijl van deze voorbeelden: [voorbeeld 1], [voorbeeld 2], [voorbeeld 3]."

Itereren

Prompting

Je prompt aanpassen op basis van het antwoord dat AI geeft, totdat je krijgt wat je nodig hebt. AI werkt het best als je het bijstuurt.

Voorbeeld: AI geeft een te formele e-mail. Je reageert: "Maak het informeler, alsof ik het aan een bekende collega schrijf."

Temperatuur

Prompting

Een instelling die bepaalt hoe creatief of voorspelbaar de AI reageert. Hogere temperatuur is creatiever, lagere temperatuur is consistenter.

Voorbeeld: Voor een zakelijke samenvatting wil je lage temperatuur. Voor brainstormen over campagne-ideeën wil je hogere temperatuur.

Contextvenster

Prompting

De maximale hoeveelheid tekst die een AI in één keer kan verwerken en onthouden. Vergelijk het met het werkgeheugen van een mens.

Voorbeeld: Je plakt een heel boek in ChatGPT maar het kan alleen de laatste hoofdstukken goed verwerken vanwege het beperkte contextvenster.

Output

Prompting

Het antwoord of resultaat dat AI produceert op jouw prompt. Controleer output altijd op fouten of onnauwkeurigheden.

Voorbeeld: Je vraagt om een samenvatting. De samenvatting die AI teruggeeft is de output.

AI-assistent

Praktisch gebruik

Een AI-tool die je helpt bij dagelijkse taken via een gespreksvorm. ChatGPT, Claude en Gemini zijn voorbeelden.

Voorbeeld: Je vraagt je AI-assistent om je agenda van morgen samen te vatten en de drie prioriteiten te benoemen.
Zie ook: AI voor beginners: de complete startgids

Automatisering

Praktisch gebruik

Het laten uitvoeren van herhaalde taken door software, zodat jij er geen tijd aan hoeft te besteden.

Voorbeeld: In plaats van elke week handmatig je budgetoverzicht bij te werken, geef je de cijfers aan ChatGPT en laat je het overzicht genereren.
Zie ook: Financieel overzicht maken met ChatGPT

Workflow

Praktisch gebruik

Een reeks stappen die je regelmatig doorloopt om een taak af te ronden. AI kan helpen om die stappen te versnellen of over te nemen.

Voorbeeld: Je workflow voor rapporten: onderzoek, outline, schrijven, revisie. AI kan elke stap ondersteunen.

AI-agent

Praktisch gebruik

AI die zelfstandig meerdere stappen achter elkaar uitvoert om een doel te bereiken, zonder dat jij elke stap hoeft aan te sturen.

Voorbeeld: Je geeft een AI-agent de opdracht om vluchten te zoeken, prijzen te vergelijken en de beste optie te selecteren. Het doet alles zelf.

Samenvatten

Praktisch gebruik

Een lange tekst inkorten tot de kern, zodat je de belangrijkste informatie behoudt zonder alles te hoeven lezen.

Voorbeeld: Je plakt een vergaderverslag van drie pagina's in ChatGPT en vraagt om een samenvatting van vijf actiepunten.
Zie ook: Vergadernotities samenvatten met ChatGPT

Transcriptie

Praktisch gebruik

Gesproken woord omzetten naar geschreven tekst. AI kan dit automatisch doen van opnames of live gesprekken.

Voorbeeld: Je neemt een vergadering op en laat AI de transcriptie maken. Vervolgens vraag je om een samenvatting van de actiepunten.
Zie ook: Vergadernotities samenvatten met ChatGPT

Multimodaal

Praktisch gebruik

AI die meerdere soorten informatie tegelijk kan verwerken, zoals tekst, afbeeldingen, geluid en video.

Voorbeeld: Je stuurt een foto van een beschadigde fiets naar GPT-4o en vraagt wat er kapot is en wat de reparatie kost.

Integratie

Praktisch gebruik

AI koppelen aan apps en tools die je al gebruikt, zodat je er direct in kunt werken zonder te wisselen van programma.

Voorbeeld: Gemini is geïntegreerd in Gmail, zodat je e-mails kunt samenvatten of schrijven zonder een ander tabblad te openen.
Zie ook: Gemini van Google gebruiken

No-code AI

Praktisch gebruik

AI-tools gebruiken zonder te hoeven programmeren. Bedoeld voor iedereen, niet alleen voor ontwikkelaars.

Voorbeeld: Je bouwt een chatbot voor je website via een no-code tool, zonder één regel code te schrijven.

Voice AI

Praktisch gebruik

AI die instructies via spraak ontvangt en antwoordt met gesproken tekst. De spraakfunctie van ChatGPT is een bekend voorbeeld.

Voorbeeld: Je rijdt in de auto en vraagt via de ChatGPT-app hardop om de vergadering van morgen voor te bereiden.
Zie ook: Vergadering voorbereiden met ChatGPT

Bias

Veiligheid

Vooringenomenheid in AI-output die ontstaat doordat de trainingsdata niet representatief was. AI neemt bestaande ongelijkheid soms over.

Voorbeeld: Een AI die sollicitanten beoordeelt, keert zich vaker af tegen vrouwen als het is getraind op historische data waar voornamelijk mannen werden aangenomen.

Deepfake

Veiligheid

Een nep-video, foto of audiofragment gemaakt met AI, waarbij iemand iets lijkt te zeggen of doen wat nooit is gebeurd.

Voorbeeld: Een video van een CEO die zijn ontslag aankondigt, terwijl hij dat nooit heeft gezegd. Gemaakt met AI.

Privacyrisico

Veiligheid

Het gevaar dat gevoelige informatie die je in AI-tools invoert, wordt opgeslagen of gebruikt voor verdere training.

Voorbeeld: Je plakt het contract van een klant in ChatGPT. Dat contract bevat vertrouwelijke informatie die je eigenlijk niet mag delen.

Auteursrecht en AI

Veiligheid

De juridisch nog onopgeloste vraag over wie eigenaar is van door AI gegenereerde inhoud en of AI mag worden getraind op beschermd materiaal.

Voorbeeld: Je laat AI een logo ontwerpen. Of jij dat logo juridisch bezit of mag gebruiken is niet overal even duidelijk.

GDPR en AI

Veiligheid

De Europese privacywet stelt eisen aan hoe AI-systemen omgaan met persoonsgegevens van Europeanen.

Voorbeeld: Een bedrijf mag niet zomaar klantgegevens invoeren in een extern AI-systeem zonder na te gaan of dat GDPR-conform is.

Jailbreaking

Veiligheid

Het proberen om AI via slimme formuleringen te omzeilen, zodat het toch doet wat het normaal weigert.

Voorbeeld: Iemand vraagt ChatGPT om "als fictief personage" instructies te geven die het normaal zou weigeren.

Verantwoorde AI

Veiligheid

AI gebruiken op een manier die eerlijk, transparant en veilig is, met oog voor de impact op anderen.

Voorbeeld: Vermeld altijd dat een tekst door AI is geschreven als dat relevant is voor de lezer.

Fact-checking

Veiligheid

Het controleren van AI-output op juistheid. Altijd nodig, want AI maakt fouten en verzint soms informatie.

Voorbeeld: ChatGPT noemt een statistiek over werkloosheid. Je zoekt de bron op voordat je het gebruikt in een presentatie.

Digitale geletterdheid

Veiligheid

De vaardigheid om AI en digitale tools kritisch en effectief te gebruiken. Weten wat AI wel en niet kan.

Voorbeeld: Iemand die begrijpt dat AI-output altijd gecontroleerd moet worden, is digitaal geletterd.

Menselijk toezicht

Veiligheid

De afspraak dat een mens altijd de uiteindelijke beslissing neemt, ook als AI een aanbeveling doet.

Voorbeeld: AI stelt een ontslagbrief op, maar een HR-manager controleert en beslist altijd zelf of die brief verstuurd wordt.